Bahani, gipalapdan sa tribong Matigsalug; outpost gitukod aron manalipod sa yutang kabilin

Ang Tribong Matigsalug, maoy nanag-iya sa 102,000 hectares nga yutang kabilin. Nahimutang kini sa walo ka barangay sa North Cotabato, lima ka barangay sa Davao City,  ug mga munisipyo sa Bukidnon nga mao ang Kibawi, Quezon, San Fernando, ug Kitaotao.

Alang kang Datu Gayunting Tumanding, lider sa Bansa IP Panubaran Bahani gitukod ang Bahani dili aron mupatay kon dili mudepensa subay sa balaod  ubos sa Indigenous People's Rights Act of 1997 (IPRA) sa ilang yutang kabilin o ancestral domain apil na ang pagpanalipod sa kinaiyahan.

“Kami nga mga lumad nagpabiling ot-ot ang kinabuhi tungod kay kulang sa edukasyon, kulang sa ekonomiya. Ang bahani dili mupatay ug tao kay ang among katuyuan  kalinaw ug mudepensa lang sa ancestral domain ug mu-coordinate mi sa gobyerno,” pagpaklaro ni Tumanding.

Matod pa ni Tumanding, gitukod ang outpost sa Bahani partikular sa Sitio Usaray, Barangay Gambudes, Arakan, North Cotabato human dunay pipila ka lider sa ilang isig-ka-tribo nga muangkon sa yuta ug ibaligya pero sa among prinsipyo ang tinuod nga bahani dili mubaligya sanglit alang matod pa kini sa sunod nila nga kaliwatan.

Gawas sa Barangay Gambudes, duna usay Bahani outpost ang gitukod sa lima ka lungsod sa Bukidnon ug area sa North Cotabato. Matag outpost dunay mga miyembro sa tribong Matigsalug ang mag-duty nga armado sa ilang mga sundang.

Nagtuo si Tumanding nga kung pasagdan ang ilang yutang kabilin maabot ang panahon nga pangitaan sila sa ilang musunod nga mga kaliwat.

PANGAYAW

Nanganti si Tumanding nga kung dunay mamugos nga mga lanseros nga mosulod ug mupalit  sa ilang yutang kabilin, nan mapugos ang Bahani nga magamit na ug  pwersa sa pangayaw. 

Apan gipasabot niini nga mahitabo lamang kini kung dunay kamatay mahitabo sa ilang tribo.

Ang basehanan sa pangayaw naay bug-at nga panghitabo, naay tribo nga nalupigan.

Bugtong hanyo niini nga tagdon sa gobyerno ang ilang dugay nang mulo, nga unta mahatagan sila ug eskwelahan nga walay bayad para sa ilang mga anak,  livelihood alang sa mga lumad aron sa  muangat ang ilang pamuyo.

Sama kang Datu Tumanding, mibarug usab si Bae Jovelyn Sabas, unang babayeng Lider sa Bahani nga ang katukuran  sa Bahani dili combatant, kon dili mudepensa sa ilang yutang kabilin batok sa ilang mga ka-tribo nga gustong  mangwarta sa ilang yutang kabilin.

“Gusto namo angkunon among yutang kabilin pinaagi sa legal nga pamaagi. Nasulod na namo ang Davao, Bukidnon paingon sa Cotabato aron mangayo mi ug tabang nga ila ming protektahan sa among ancestral domain nga nailog sa mga lanceros, pero tungod  kay wala mi pwersa, dili namo kaya, maoy hinungdan nga  nagtukod mig Bahani aron proteksyunan namo ang yutang kabilin,” matod pa ni Sabas.

“Among sariling yuta kami ang ginganlan ng mga squatters,”dugang niini.

“Ang among katuyuan dili makiggiyera kon dili makiggiyera sa kalisod, makiggiyera  alang sa kaugmaon sa among mga kabataan kay dili mi gusto  nga kami nga nag-una ang among mga kabataan nga nagsunod parehas lang gihapon namo, gusto pod namo nga unya damlag nga naa mi matawag nga maam o sir para sa among mga kabataan. Among gipreserba among kaugalingon kay akong gihuna-huna kung dili ko mubarug karon kanus- a pa. Ayha naba ko mubarog nga nahurot na ang among yutang kabilin, ayha naba ko mubarug nga itudlo na lang nako sa akong mga anak nga atua unta na, unta na lang,” dugang saysay ni Sabas.

TRIBAL LEADER O TRIBAL DEALER

Kini ang paghulagway ni Bae Ester Tumindog, kinsa mirepresentar kang Datu Moreno Tumindog, chairman sa Supreme Tribal of Femmatrics on Peace and Order ug chairman sa Pagalad Bagani Force, nga ilang problema karon kay dunay mga tribal leaders, ang nahimong dealer sa ilang yutang kabilin.

“Ang among problema sa among teritoryo kay dunay nahimong tribal dealer.  Imbes mo-proteksyon sa yuta, pero naay namaligya ug yuta mao nang gitawag nga tribal dealer,” matod pa ni Tumindog.

“Mao nang nagtukod mig Bahani. Dili ni siya mupatay ko dili manalipod sa among yutang kabilin nga mahurot unya damlag sa pagbaligya. Naay isig ka tribo nga gusto mangwArta sa among yutang kabilin,” dugang sa opisyal.

Ang kausa sa Tribong Matigsalug, suportado ni Antipas, North Cotabato Municipal Vice-Mayor Ekis Cadungon nga mas naila nga si Datu Suha.

Nanganti kini nga tabangan ang mga lumad ilabina sa aspeto sa edukasyon.

“Importante sa mga Lumad ang edukasyon. Unahon ang edukasyon sa mga kabataan.”

Gipasabot ni  Cadungon nga ang Bahani  daw sundalo sa mga Tribo  nga ang tumong ug tuyo magprotekta sa ilang yutang kabilin.

Nagpasalamat usab kini sa Philippine Army ubos sa 72nd Infantry Battalion  nga mitabang sa pagmugna aron  matukod ang  Bahani outpost sa Sitio Usaray, Barangay Gambudes, Arakan, North Cotabato.

Nanghinaut ang  besi-mayor nga mahatagan ang tribo ug livelihood  aron malinawong magpuyo sila sa ilang yutang kabilin.